İslam'da Bilgi Kaynakları

• İslam'a göre insanoğlu doğuştan öğrenme ve bilgilenme yetisine sahiptir.
• İslam üç temel bilgi kaynağına işaret eder: doğru haber, sağlıklı akıl ve duyular.
• İnsanların diğer varlıklardan ayrılmasını sağlayan özellikler; öğrenme, düşünme, konuşma, yazma ve paylaşma gibi bilişsel becerilerdir.

Selim Akıl

• Selim akıl, kişinin doğruyu yanlıştan, iyiyi kötüden ayırmasına yardımcı olur.
• Akıl ile muhakeme kurulabilir; bilgiye ulaşılır, değerlendirme yapılır.
• İrade ve sorumluluk bilinciyle hareket eden kişi, dini yükümlülüklerini yerine getirebilir. Bu nedenle akıl, sorumluluğun temelidir.

Salim Duyu Organları

• İslam’a göre sağlıklı duyular da bilgi edinmenin yollarındandır.
• Görme, işitme, dokunma, tatma ve koklama duyuları, çevreyle etkileşim kurmayı sağlar.

Sadık Haber

• Sadık haber, peygamberler aracılığıyla insanlara ulaşan vahiy bilgisini içerir.
• Vahiy, Allah’ın peygamberlere ilettiği; insanların nasıl bir yaşam sürmesi gerektiğine dair bilgileri içerir.
• Vahyin dışında kalan ve doğruluğu kesinleşmiş rivayetlere ise mütevatir haber denir.

Allah İnancı ve İnsan

• İslam inancında Allah’a iman en temel inanç esaslarından biridir.
• İnsanın anlam arayışı ve hayatına yön verme çabası Allah inancıyla şekillenir.

Allah'ın Varlığının ve Birliğinin Delilleri

"Göklerde ve yerde ne varsa Allah'ındır. İçinizdekini açığa vursanız da, gizleseniz de, Allah sizi onunla sorguya çeker. Sonra dilediğini bağışlar, dilediğini azaplandırır. Allah, her şeye güç yetirendir." (Bakara, 2:284)

• Gaye ve Nizam Delili: Evrenin rastgele oluşmadığını, her şeyin belirli bir düzen içinde yer aldığını ifade eder. Kainatta her şeyin bir amacı ve yeri vardır.
• Bu delile göre; evrende görülen ahenk, bu sistemin bilinçli bir yaratıcı tarafından düzenlendiğini gösterir.
• Ekmel Varlık Delili: Ontolojik yaklaşımda ‘ekmel’ en mükemmel anlamına gelir. İnsanlar eksiklik taşır ancak Allah her yönüyle eksiksizdir.

Allah'ın Sıfat ve İsimleri

• Beka: 'Sonsuz ve ebedi olmak' anlamına gelir.
• Muhalefetun li’l-havadis: 'Sonradan yaratılmışlara benzememek' demektir.
• Vahdaniyet: Allah’ın eşsiz ve benzersiz oluşunu belirtir.
• Kıyam bi-nefsihi: Allah’ın, varlığı için başka bir varlığa ihtiyaç duymaması anlamındadır.

İlahi Sıfatlar

• İlim
• Semi
• Basar
• İrade
• Tekvin
• Kudret
• Vücut
• Kıdem
• Kelam
• Esmaü’l Hüsna

İnsanın Allah'la İletişimini Sağlayan Unsurlar

Dua

• İnsan, dua ederek Allah'a yönelir; yardım ve bağışlanma diler.
• Dua, kulun Rabbine sığınma ve O'na yönelmesidir.

Duanın Faydaları

• Dua, insanın zorluk anlarında manevi güç bulmasını sağlar.
• Dua ile Allah ile bağ kuvvetlenir, kişinin iç huzuru artar.
• Kişi duasıyla Allah'a olan bağlılığını ifade eder ve moral bulur.
• Sessizce edilen dualar bile Allah tarafından işitilir, içten gelen dua kıymetlidir.

İbadet

• İbadet; Allah’a yönelik sevgi, saygı ve teslimiyet duygusuyla yapılan kulluktur.

Uygulama İtibariyle İbadet Türleri

• a) Kalple yapılan ibadetler: İman, ihlas, niyet, tefekkür, marifet, sabır, takva gibi kalbi davranışlardır.
• b) Bedenle yapılanlar: Namaz, oruç, selamlaşma, ana-babaya iyilik, güzel davranışlar, yardım gibi eylemlerdir.
• c) Mal ile yapılan ibadetler: Zekat, sadaka, vakıf kurmak, infak gibi yardımlaşma içeren ibadetlerdir.
• d) Hem beden hem mal ile yapılanlar: Hac gibi mali ve bedeni yönü olan ibadetlerdir.
• İbadet esnasında huşu (kalbi saygı ve bağlılık) içinde olmak önemlidir.

İbadetlerin Faydaları

• İnsanın ahiret hayatına hazırlanmasına katkı sağlar.
• Günlük hayatı düzene sokar, bireye disiplin kazandırır.
• İnsani ilişkilerde denge ve adaleti güçlendirir.
• Ekonomik yardımlaşma ve paylaşımı teşvik eder.
• Toplumsal birlik ve dayanışmayı pekiştirir.
• Vicdan, adalet ve merhamet gibi erdemlerin topluma yerleşmesini sağlar.

Tövbe

• Tövbe, işlenen bir hatayı kabul edip bir daha tekrarlamamak üzere pişmanlık duymaktır.
• Samimi tövbe eden kişi, Allah’ın affına sığınmış olur.

Tövbenin Faydaları

• Tövbe, manevi olarak arınma sağlar, kişiyi yeni bir başlangıca yöneltir.
• Suçluluk duygusundan kurtularak iç huzura erişmeye yardımcı olur.

Tövbenin Önemi ve Sonuçları

• Kulun işlediği günahları fark ederek vicdanında pişmanlık duyması tövbenin başlangıcıdır.
• Samimi bir tövbe, işlenen hataların affedilmesine vesile olur.
• Tövbe, insanı kötü davranışlardan uzaklaştırır.

Kur'an-ı Kerim

• Kur’an-ı Kerim, Müslümanlar için en kutsal metindir ve Allah tarafından Hz. Muhammed’e vahyedilmiştir.
• Kur’an, insanı yüce değerlere ulaştırır, cennete ulaşmayı hedef gösterir.
• Kur’an’ı doğru anlamak, samimiyet ve içtenlikle okumakla mümkündür.
• Kur’an’ı okumak, kişiye hem zihinsel hem de ruhsal faydalar sağlar.
• Kur’an ezberlemek hafızayı geliştirir.
• Kur’an okuyarak gönül aydınlanması yaşanır.
• Hem ruhsal hem fiziksel etkileri olan Kur’an, kalpleri Allah’a yaklaştırır, bedene huzur verir.
• Kur’an, şifa kaynağıdır ve ruhu onarır.

İnanç Biçimleri

Tek Tanrıcılık (Monoteizm)

• Evrenin tek bir yaratıcı tarafından var edildiğine inanan anlayıştır.

Çok Tanrıcılık (Politeizm)

• Birden fazla tanrının varlığına inanılan inanç biçimidir.
• Antik çağlarda Yunan, Mısır ve Roma uygarlıklarında görülmüştür.

Materyalizm

• Maddeyi tek gerçeklik kabul eder, ruhsal varlıkları reddeder.

Pozitivizm

• Deney ve gözlemle kanıtlanabilen gerçekleri esas alan felsefedir.

Sekülarizm

• Dinin kamusal alandan uzak tutulmasını savunur; dinin bireyin özel alanında kalması gerektiğini öne sürer.

Agnostisizm

• Tanrı’nın varlığı ya da yokluğu hakkında bilgi edinilemeyeceğini savunan yaklaşımdır.

Ateizm

• Tanrı’nın varlığını reddeden inanç sistemidir.
• Tanrı’yı inkâr edenlerin dine, inançlara ve kutsallara karşı olumsuz tutumları olabilir.

Nihilizm

• Hayatın anlamı olmadığını, yaşamın değersiz olduğunu savunur.

Yeni Dini Hareketlerin Özellikleri

• Günümüzde bazı toplumlarda yaygın olarak görülebilen yeni inanç hareketleridir.
• Bu hareketlerin mensupları, dini ve kültürel konularda farklı anlayışlar geliştirir.
• Geleneksel din anlayışından uzaklaşarak bireysel odaklı yeni yapılar oluştururlar.
• Lider odaklılık, farklı ritüeller ve dini uygulamalar bu hareketlerin başlıca özelliklerindendir.
• Kıyamet, ruhsal kurtuluş ve evrensel mesajlar gibi temalar öne çıkar.
• Bu hareketlerin yayılmasında modern iletişim araçları etkin rol oynar.

B. İslam İnanç Esasları

• İslam’da inançla ilgili temel esaslar altı başlık altında toplanır: Allah’a iman, meleklere iman, kitaplara iman, peygamberlere iman, kadere iman ve ahirete iman.

1. Allah’a İman

• Allah’a iman, İslam inancının temelini oluşturur.
• Hz. Muhammed’in Allah’ın elçisi olduğuna ve getirdiği esaslara inanan kişi mümin kabul edilir.

2. Meleklere İman

• Melekler, gözle görülmeyen, nurdan yaratılmış varlıklardır.
• Allah’ın emriyle görev yapan melekler, çeşitli işler yapmakla sorumludur.

3. Kitaplara İman

• Allah, insanlara doğru yolu göstermek üzere peygamberleri aracılığıyla kitaplar göndermiştir.
• Kur’an-ı Kerim, bu kitapların sonuncusudur ve evrensel mesajlar taşır.

4. Peygamberlere İman

• Peygamberler, Allah’ın mesajlarını insanlara ulaştırmakla görevlendirilmiş elçilerdir.
• Her peygamber, kendi dönemindeki topluma hitap etmiştir.

5. Kadere İman

• Kader, Allah’ın her şeyi önceden bilmesi ve bir düzene göre planlamasıdır.
• Kaza ise bu planın zamanı geldiğinde gerçekleşmesidir.

6. Ahirete İman

• Ahirete iman, insanın hem dünya hem de ahiret hayatına anlam kazandırır.

Ahirete İman – Varoluşun ve Hayatın Anlamı

• İnsan, düşünme yetisi ve özgür iradesiyle diğer varlıklardan ayrılır ve hayatın anlamını sorgular.
• “Kimim?”, “Neden varım?”, “Sonum ne olacak?” gibi sorular insanı yaratılış amacı üzerine düşünmeye iter.
• Bu sorgulamalar, insanı Allah’a iman ve ahiret inancına yöneltir.
• Ahirete iman, insanın hem dünya hem de ahiret hayatına anlam kazandırır.
• Kur’an’da ahiret için; 'toplanma günü', 'hesap günü', 'hüküm günü' gibi isimler kullanılmıştır.

Ahirete İmanın Faydaları

• İnsanın yaratılışına uygun hareket etmesine katkı sağlar.
• Umudu artırır, zorluklarla baş etmeyi kolaylaştırır.
• Kötülükten uzak durmayı, iyilik yapmayı teşvik eder.
• Sorumluluk duygusunu ve yaşam disiplinini artırır.
• Dünya ve ahiret arasında denge kurar.
• Aile ve toplum içindeki görevleri yerine getirme bilinci oluşturur.

Ahiret ile İlgili Kavramlar

• Berzah: Ölümle başlayan ve yeniden dirilişe kadar süren bekleyiş dönemidir.
• Kıyamet: Dünyanın düzeninin bozulup hayatın sona ermesidir.
• Ba’s: Yeniden diriltilme anlamına gelir.
• Haşir: Bütün insanların toplanarak hesaba çekilmesi demektir.
• Mizan: Ahirette insanların amellerinin adaletle tartıldığı ilahi ölçü aracıdır.

Ahiret Hayatına Dair Uygulamalar

• Teçhiz: Vefat eden kişinin defin hazırlıklarının genel adıdır.
• Tekfin: Ölen kişinin kefenlenme sürecidir.
• Teysi: Cenazenin tabuta konulması, musalla taşına götürülmesi ve ardından namaz kılınıp kabre defnedilmesidir.
• Ölüm, insanın bu dünyadaki yaşamını tamamlamasıdır.
• Hayatın geçici olması nedeniyle, ölen kişi yeniden dirilinceye kadar berzah denilen bir ara dönemde bekler.

Alevi-Bektaşi Geleneğinde Ölüm

• Alevilikte ölüm; 'biyolojik ölüm', 'kalben ölmek' ve 'Hakk’a yürümek' gibi ifadelerle tanımlanır.
• 'Kalben ölmek' ve 'Hakk’a yürümek', ölümün sadece fiziksel değil ruhsal bir yolculuk olduğu inancına dayanır.

İslam İnanç Esaslarının Özellikleri

• Akla uygun, anlaşılır ve temel gerçeklerle uyumlu olmaları benimsenmesini kolaylaştırır.
• Yalnızca nakil değil, akli delillerle de desteklenmiştir.
• Zaman ve mekandan bağımsız olarak geçerliliğini sürdürür.

İslam Sanatında Soyutlama Anlayışı

• Resim ve figür kullanımında sınırlama vardır; tevhid inancı etkili olmuştur.
• Müslüman sanatçılar soyut ve biçimsel motifleri tercih etmiştir.
• Hat, tezhip, ebru, minyatür gibi sanat dalları gelişmiştir.

İslam'dan İlham Alan Sanatlar

1. Hat Sanatı

• Güzel yazı yazma sanatıdır; hüsn-i hat olarak bilinir.
• 'Hat' kelimesi çizgi anlamına gelir.
• Hatla uğraşan sanatkarlara 'hattat' denir.
• Sülüs, nesih, rik’a, muhakkak gibi yazı türleri vardır.
• Osmanlı’dan günümüze birçok örnek ulaşmıştır.

2. Tezhip Sanatı

• Yazılı eserleri altınla süsleme sanatıdır.
• Erkek sanatçılara 'müzehhip', kadınlara 'müzehhibe' denir.

3. Ebru Sanatı

• Su yüzeyine boya serperek desen oluşturma sanatıdır.
• Desen kağıda geçirilir.
• 'Ebru' Farsça kökenli olup bulut anlamındadır.

4. Minyatür Sanatı

• Küçük boyutlu resimler yapma sanatıdır.
• Osmanlı’da tarih kitaplarında kullanılmıştır.

5. Çini Sanatı

• Seramik eşya üzerine renkli motiflerle süsleme sanatıdır.
• Anadolu Selçuklu ve Osmanlı döneminde gelişmiştir.

Din ve Toplumsal Alanlar

C) Din ve Çevre

• İslam dini çevrenin korunmasına önem verir.
• Doğal dengeyi bozmamak dini sorumluluktur.
• İnsan çevrenin sahibi değil emanetçisidir.

D) Din ve Sosyal Değişim

• Sosyal değişim toplum yapısındaki dönüşümleri ifade eder.
• İslam, gittiği yerlerde kültürel ve zihinsel etkiler oluşturmuştur.
• Hz. Muhammed’in toplumu dönüştürmedeki etkisi örnektir.

E) Din ve Ekonomi

• İslam ticareti helal kabul eder.
• Meşru kazanç makbuldür, haksız kazanç haramdır.
• Faiz, gasp, hile, rüşvet yasaklanmıştır.

F) Din ve Sosyal Adalet

• Toplumda adalet ve eşitlik esastır.
• Kur’an toplumun her kesiminin haklarını korur.
• Maddi durum fark etmeksizin herkes eşit haklara sahiptir.

İslam ve İbadet

1. İbadet

• Allah’a duyulan saygı ve sevgiden kaynaklanan davranışlara ibadet denir.
• İbadet, Allah’ın rızasını kazanma amacı taşır.

2. İbadet Etmenin Faydaları

• Allah’a yakınlık kazandırır.
• Dünya malına bağımlılığı azaltır.
• İstekleri kontrol etmeyi öğretir.
• Adalet duygusunu geliştirir.
• Şükretmenin göstergesidir.

3. Ef’al-i Mükellefin

• Farz
• Vacip
• Sünnet
• Müekked Sünnet
• Gayri Müekked Sünnet
• Müstehap
• Mubah
• Haram
• Müfsid

4. İbadetlerin Temel İlkeleri

• Kur’an ve Sünnet Uygunluğu
• Niyet
• İhlas

Kötü Davranışlar

İftira

• Gerçek dışı bir suçlamayla birini kötü göstermek iftiradır.
• Tecessüs: Birinin özel bilgilerini izinsiz öğrenmeye çalışmaktır.

Gıybet

• Birinin arkasından hoşuna gitmeyecek şekilde konuşmaktır.
• Kur’an ve sünnet gıybeti yasaklar.
• Kıskançlık, öfke ve kin gıybete yol açabilir.
• Toplumsal huzuru bozar.
• İyi niyetle yapılan anma gıybet sayılmaz.

Haset

• Başkasının sahip olduklarını kıskanmaktır.
• Bireysel ve toplumsal zarar oluşturur.
• Kibir ve gösteriş hasedin kaynağı olabilir.

Su-i Zan

• Delil olmadan kötü düşünmektir.
• Kardeşliği zedeler.

Hile

• Kandırarak haksız kazanç sağlamaktır.
• Toplum güvenini zedeler.

Riya

• Gösteriş için yapılan ibadetlerdir.
• İhlasın zıttıdır.

Taassup

• Kendi görüşüne aşırı bağlılıktır.
• Toplumsal barışı zedeler.

İsraf

• Kaynakları ölçüsüz tüketmektir.
• Ahlaki, ekonomik ve çevresel zarar doğurur.

Kur'an'da Bazı Kavramlar

• Hidayet
• İnsan
• İhlas
• Takva
• Sırat-ı Müstakim
• Cihat
• Şehit
• Salih Amel

İslam ve Bilim

• Din ilahi kurallardır.
• Bilim, evrendeki düzeni keşfeder.
• “Hiç bilenlerle bilmeyenler bir olur mu?” (Zümer, 39:9)
• Peygamberimiz kadın-erkek eğitim hakkını eşit görmüştür.

İslam Medeniyetinde Eğitim Kurumları

• Mescit-Cami
• Mektep
• Medrese
• Daru’l Kurra
• Darul’hadis
• Beytu’l Hikme
• Kütüphane
• Rasathane
• Şifahane

İslam İlimlerinden Bazıları

• Tefsir
• Hadis
• Kelam
• Fıkıh

Türklerin İslam Medeniyetine Katkıları

• Yunus Emre
• Mevlana
• Hoca Ahmet Yesevi
• Nizamiye Medreseleri
• Mimar Sinan

Yahudilik ve İnanç Esasları

• Pratik yönü ağır basar.
• İsrailoğulları ve Yahuda kabilesi ayrımı.
• Musevilik ifadesi.
• Kippa
• Haham
• Sinagog
• Meşihçilik
• Ahit ve Seçilmişlik
• Kutsal Toprak
• Süleyman Mabedi
• Ağlama Duvarı
• Tevrat ve Talmud

Hristiyanlık ve İnanç Esasları

• Pavlus’un etkisi
• Kilise ve haç sembolü
• Vaftiz
• Konfirmasyon
• Ekmeği Şarap Ayini
• Günah İtirafı
• Katoliklik
• Ortodoksluk
• Protestanlık

Hint ve Çin Dinleri

Hinduizm

• Kast sistemi
• Vedalar
• Karma ve Tenasüh
• Yoga ve Meditasyon

Budizm

• Siddharta Gautama
• Tripitaka
• Dört Yüce Hakikat
• Sekiz Dilimli Yol

Konfüçyanizm

• Konfüçyüs
• Lun Yu
• Beş Temel İlişki

Taoizm

• Laozi
• Tao-Te-King
• Wu wei